Шквал званко? абрушы?ся на рэдакцыю "Звязды": ня?жо i пра?да, што гiсторыю Беларусi ? беларускiх школах будуць выкладаць па-руску? На гэтае пытанне газеты адказвае начальнiк аддзела выкладання грамадазна?чых дысцыплiн упра?лення вышэйшай i сярэдняй спецыяльнай адукацыi Мiнiстэрства адукацыi Рэспублiкi Беларусь Надзея Ганушчанка.

? Перш за ?сё я хацела б адзначыць, што ? адпаведнасцi з Канстытуцыяй Рэспублiкi Беларусь, Законам аб адукацыi i Законам аб мовах ? грамадзянам нашай краiны гарантавана права выбару мовы навучання i выхавання. Гэта пазiцыя таксама замацавана ? новым Законе "Аб агульнай сярэдняй адукацыi", якi прыняты 5 лiпеня гэтага года. Вызначэнне статусу школ або класа? па мове навучання ажыцця?ляецца па рашэнню мясцовых выкана?чых i распарадчых органа?, з улiкам пажадання навучэнца? i iх законных прадста?нiко?.

Другое, на што хачу звярнуць увагу. У 2006 годзе зацверджаны новыя Правiлы прыёму ? вышэйшыя ? сярэдн?я спецыяльныя навучальныя ?становы. Абiтурыенты маюць права здаваць профiльныя iспыты на беларускай або рускай мове (па выбару). Гэта датычыцца i гiсторыi Беларусi ? на шэрагу спецыяльнасця? уступны iспыт па гэтай дысцыплiне ?ведзены як профiльны.

Калi мы далi права выбару абiтурыентам, калi наша заканада?ства дае права выбару мовы навучання сярэднiм i вышэйшым навучальным установам, то мы павiнны стварыць адпаведныя ?мовы для рэалiзацыi гэтага права i забяспечыць iх адпаведнай вучэбнай лiтаратурай ? падрыхтаваць падручнiкi i выдаць iх i на беларускай, i на рускай мовах.

? На беларускай мове падручнiкi па гiсторыi Беларусi ?жо выдадзены...

? Яны выдавалiся ?весь час i будуць выдавацца пастаянна для ?сiх навучальных устано? з беларускай мовай навучання i для навучальных устано? з рускай мовай навучання (па iх выбару); школы забяспечаны iмi по?насцю, нiякiх праблем няма. Але павiнны быць таксама i падручнiкi на рускай мове.

Права выбару ? вельмi важны аспект. На сёння ? нашай сiстэме адукацыi вучэбная лiтаратура выдаецца на васьмi мовах.

Яшчэ адзiн важны нюанс. Сёння мы хочам, каб гiсторыю Беларусi ведалi i суседнiя краiны. Яны лепш разумеюць напiсанае па-руску. У нас, безумо?на, iснуюць падручнiкi па гiсторыi Беларусi i на рускай мове. Для ВНУ ? гэта падручнiк у дзвюх частках пад рэдакцыяй Якава Трашчанка, дацэнта Магiлё?скага дзяржа?нага унiверсiтэта iмя Куляшова. Ёсць i "Очерки по истории Беларуси" П. Чыгрынава для ВНУ, праграма па гiсторыi Беларусi для ВНУ таксама выдавалася на рускай мове.

Зараз, як вы ведаеце, мы падрыхтавалi i выдалi вучэбныя дапаможнiкi "Вялiкая Айчынная вайна савецкага народа (в кантэксце Другой сусветнай вайны)" ? як для ВНУ, так i для сярэднiх устано?. Кнiгi выдадзены на дзвюх мовах. Хачу адзначыць, што яны выклiкалi вялiкую цiкавасць у нашых суседзя?. Мы падарылi 18 абласцям Расii гэтыя выданнi. У ?х 70 працэнта? матэрыялу ? аб укладзе беларускага народа ? Перамогу над фашызмам. Такiм чынам, з гераiчнай старонкай гiсторыi нашай дзяржавы могуць пазнаёмiцца iншыя краiны, ? асабл?ва моладзь.

Калi будуць падручнiкi на рускай мове, то больш будуць ведаць пра Беларусь у свеце ? пра яе складаную, цiкавую гiсторыю, сучаснае развiццё, культуру, навуку. У асобных краiнах, на жаль, сёння яшчэ мала ведаюць пра Беларусь.

? Калi нашы дзецi будуць вучыць гiсторыю Беларусi па-руску, то ? свеце больш даведаюцца пра нашу краiну?..

? Я кажу пра неабходнасць мець падручнiкi на рускай мове. Тым больш, у нашы ВНУ паступаюць i абiтурыенты з Расiйскай Федэрацыi ? ?ншых кра?н ? мы зацiка?леныя ? тым, каб i яны ведалi нашу гiсторыю.

У рамках Саюзнай дзяржавы мы праводзiм алiмпiяду для школьнiка? "Расiя?Беларусь: гiстарычная i духо?ная еднасць". У ёй бяруць удзел вучнi з усiх рэгiёна? нашай рэспублiкi i з многiх рэгiёна? Расiйскай Федэрацыi. А пытаннi ? асно?ным прысвечаны лiтаратуры i гiсторыi. Беларускiя вучнi вывучаюць гiсторыю Расii, рускую лiтаратуру. А расiйскiя вучнi не маюць дадатковай магчымасцi знаёмiцца з гiсторыяй Беларусi, беларускай лiтаратурай, бо ? iх няма адпаведных дапаможн?ка?.

? I ?сё ж, калi гаварыць пра беларускiх школьнiка?: што значыць "права выбару"?.. Пасля мiнiстэрскага рашэння ва ?сiх рускамо?ных школах гiсторыя Беларусi будзе ? а?таматычна ? выкладацца па-руску? А, дапусцiм, калi вучань захоча працягваць вывучаць гiсторыю па-беларуску ? цi будзе ? яго гэта "права выбару"?

? Яшчэ раз па?тару: выкана?чыя i распарадчыя органы ? адпаведнасцi з заканада?ствам выбiраюць, на якой мове будзе працаваць навучальная ?станова, ? на рускай або беларускай. Акрамя таго, навучанне ? шэрагу ?стано? iдзе на дзвюх мовах: у рускамо?ных школах ёсць класы, у якiх навучанне вядзецца па-беларуску.

Мы даём права выбiраць. Гэта значыць, рускамо?ная школа можа пакiнуць вывучэнне гiсторыi Беларусi на беларускай мове.

? Чытачы пытаюцца: цi не з?я?ляецца гэта рашэнне штучным, "высмактаным з пальца"? У якасцi аргумента прыводзяць "мо?нае" цэнтралiзаванае тэсцiраванне. Колькi сёлета было выпускнiко? беларускамо?ных сярэднiх школ?

? У 11-х класах сёлета навучалася каля 95 тысяч вучня?: з iх амаль 22 тысячы ? на беларускай мове i 73 тысячы ? на рускай.

? А цэнтралiзаванае тэсцiраванне па беларускай мове здавала больш за 75 тысяч чалавек, па рускай ? больш за 96 тысяч. Калi супаставiць лiчбы: многiя выпускнiкi рускамо?ных школ выбралi тэст па роднай мове. Гэта сведчыць пра тое, што яны ведаюць родную мову i хочуць, каб асяродак яе ?жывання пашыра?ся.

? Гэта так. А давайце паглядзiм на ЦТ па гiсторыi Беларусi. Яго праходзiла 31 600 абiтурыента?. 6455 чалавек здавала тэст на рускай мове. Гэта пры тым, што навучанне па прадмету вядзецца на беларускай мове. Мне здаецца, гэта даволi значная лiчба ? дадзенай сiтуацыi.

Да нас у мiнiстэрства перыядычна паступалi звароты адносна таго, што мы не даём магчымасцi вывучаць гiсторыю Беларусi на рускай мове.

? Чытачы просяць удакладнiць: цi не плануецца перавесцi на рускую мову таксама выкладанне беларускай мовы i лiтаратуры?

? Ну, гэта пытанне, адчуваю, з разраду жарта?. Зразумела, у нашай краiне такога адбыцца не можа. Наогул, у 2001 годзе Мiнiстэрствам адукацыi прынята праграма дадатковых мера? па пашырэнню выкарыстання беларускай мовы ? сiстэме адукацыi. Адпаведныя захады прымаюцца, у тым лiку i ? гарадской мясцовасцi. Да 1 верасня гэтага года будзе выдадзена 175 наймення? падручнiка? i вучэбных дапаможнiка? для агульнаадукацыйных устано? (тыраж ? 6 063 497 экзэмпляра?), з iх 81 найменне ? на беларускай мове (тыраж ? 2 607 500 экзэмпляра?).

? Дарэчы, а колькi беларускiх школ у Мiнску?

? У сталiцы 234 сярэднiя агульнаадукацыйныя навучальныя ?становы, з iх 4 беларускамо?ныя гiмназii i 43 школы з дзвюма мовамi навучання.

Гутарыла Таццяна ПАДАЛЯК